🌷 Αντίο φίλε Πέτρο

 

του Πέτρου Ευδόκα, 30 Αυγ. 2026

 
Μόλις πριν λίγο ενημερώθηκα από τον φίλο Φάνη Τρύφωνος για τον θάνατο του φίλου Πέτρου Πέτρου, πρόσφυγα από την Λύση και πρόσφατα εδραιωμένο στην Αλάμπρα.

Φίλε Πέτρο:

• Γνωρίζοντας ισπανικά και όντας άνθρωπος ευαίσθητος και πνευματικά καλλιεργημένος, αναγνωρίζεις πως το "Αντίο" είναι ευχή που σημαίνει "Προς το Θείο". Ξέρω πως εκεί ταξιδεύεις τώρα, ασχέτως του αν αντικειμενικά υφίσταται ή όχι θεός με την προσωπική ή ανθρωπομορφική έννοια - και ας γελούν οι θρησκόληπτοι που μας διαβάζουν.
• Ήδη προχωράς μπροστά και πριν από μας• η ατομική συνείδηση αποσυνδεόμενη από το σώμα συνενώνεται με την Συμπαντική.
• Αντίο, Πέτρο, στο επανειδήν: στα Άφατα και Προαιώνια Πεδία του Φωτός.

*

Με τον Πέτρο μας έδεσαν παράξενες και πονεμένες συνθήκες που έδρασαν συνενωτικά αλλά και αντιφατικά, τόσο από κοντά όσο και από μακριά.

Είμασταν συνάδελφοι. Υπηρετήσαμε ως Ανθυπολοχαγοί στον στρατό, σε πολύ δύσκολες εποχές αμέσως μετά την εισβολή, σε μια περίοδο όπου οι πλείστοι (όχι όλοι) όσοι προερχόμασταν από πολιτικοποιημένες και στρατευμένες καταβολές καταβάλαμε μεγάλες προσπάθειες να μην γλιστρήσει ο λαός μας ξανά στην ένοπλη εμφύλια διαμάχη που είχε καταστρέψει τη χώρα μας.

Σύμφωνα με τα ευαγγέλια και την σοφία εκείνης της εποχής, ο Πέτρος ήταν "γέννημα θρέμμα" του ΑΚΕΛ, και εγώ "παιδί της ΕΟΚΑβ", ήτοι... υποτίθεται πως ενσαρκώναμε όρους και ορισμούς που έχουν νόημα μόνο μέσα από ένα πολωμένο πλαίσιο αναφοράς και εκστρατείες στρατευμένου μίσους.

Όπως γράφει και η φίλη Αγγελίνα Σωτηρίου για το το πως την αντιμετωπίζει το καθεστώς σήμερα:

"...το σύστημα αντί να εκτιμήσει ότι κάνω ερευνητική δουλειά με έχει φακελώσει ως κουμμουνίστρια λόγω αντικειμένου μελέτης το οποίο δεν θα μπω στον κόπο να εξηγήσω εδώ. Αφού έτσι νομίζετε, είμαι κουμμουνίστρια και μου αρέσει... και μάλλον η μοναδική κουμμουνίστρια που την εβάσταν όππαλα ο Γεώργιος Γρίβας Διγενής και την ετάϊζε πατατούδες".

{Ας σημειωθεί ότι η παιδική ανάμνηση της Αγγελίνας που αναφέρει εδώ με τις τρυφερές επαφές της με τον Διγενή, είναι από την περίοδο δράσης της ΕΟΚΑβ.}

Η αλλοπρόσαλλη αντίληψη της πραγματικότητας που καθορίζεται μόνο από την πόλωση και το μίσος δεν παρέχει εργαλεία για να ιδωθεί καθαρά η πολιτική απόχρωση και πορεία ατόμων όπως τον Πέτρο και την Αγγελίνα που είναι καλλιεργημένοι και συνειδητοί άνθρωποι, αφοσιωμένοι σε Αρχές και Αξίες.

Έτσι λοιπόν με τον Πέτρο βρεθήκαμε μαζί ενώπιον εντελώς παράξενων καταστάσεων, έκαστος με πολύ βαρετή αίσθηση καθήκοντος και ευθύνης, όχι μόνο προς τις αντιμαχόμενες παρατάξεις από τις οποίες προερχόμασταν, αλλά πιο σημαντικά και πιο έντονα προς τον λαό στο σύνολο του, και στην ανάγκη Ενότητας. Αντιλαμβανόμασταν διαφορετικά αυτή την ευθύνη, αλλά την πραγματώναμε ταυτόχρονα με παρόμοιους τρόπους. Παράξενο; Ναι.

Αλλά πραγματικό.

Κάποια περιστατικά που βιώσαμε μαζί ήταν προσχεδιασμένα από υποχθόνιες και ύπουλες δυνάμεις τις οποίες αποτελούσαν τα κατάλοιπα των τότε δικτατοριών, σενάρια ναρκοθετημένα ώστε να πυροδοτήσουν ένοπλες συγκρούσεις όχι μόνο ανάμεσα στις μεγάλες λαϊκές παρατάξεις, αλλά και μέσα στο ίδιο το στράτευμα. Και αυτό ενώ ο εχθρός ήδη κατείχε τη μισή Κύπρο, και οι ελάχιστες μας στρατιωτικές δυνάμεις απέναντι του μόλις που συγκρατούσαν τις γραμμές.

Μπορώ να πω με χαρά πως με τον Πέτρο, και με την βοήθεια ακόμη μερικών συναδέλφων, τα καταφέραμε και ΔΕΝ υλοποιήθηκαν οι συνωμοσίες [1].

*

Πριν πάει στρατιώτης ο Πέτρος, μες την περίοδο 73/74, ήταν συμμετείχε ενεργά στις "πολιτοφυλακές" που είχε οργανώσει η ηγεσία του ΑΚΕΛ προς υποστήριξη της μακαριακής δικτατορίας "αν τυχόν εκδηλωθεί πραξικόπημα".

Ήταν περίπου δύο χιλιάδες ένοπλοι, συν περίπου ακόμη τόσοι που είχαν ρόλο παρατηρητή και κατάσκοπου. Παρακολουθούσαν τα στρατόπεδα και συγκεκριμένους αξιωματικούς, και υποτίθεται θα κινητοποιούντο αν εκδηλωνόταν κίνηση από τη χούντα για πραξικόπημα. Τελικά - και ευτυχώς - όταν συγκρούστηκαν ανοικτά οι δύο δικτατορίες, και η χούντα έβγαλε έξω τα άρματα μάχης ενάντια στον Μακάριο όλοι αυτοί δεν έκαμαν απολύτως τίποτα, παρ' όλο που ο Μακάριος είχε βλακωδώς καλέσει τον λαό από το ραδιόφωνο σε "μαζική αντίσταση" στο εγκληματικό και άφρον πραξικόπημα. Αν ενεπλέκοντο και αυτοί ενάντια στον βαριά οπλισμένο στρατό θα είχαμε αμέτρητα θύματα [2]. 

Η ηγεσία της ΕΔΕΚ και η ηγεσία του ΑΚΕΛ ακόμη μέχρι σήμερα τσακώνονται για την αδράνεια του ΑΚΕΛ σε εκείνα τα γεγονότα. 

Κατά τη διάρκεια της θητείας μας η παρουσία και συμμετοχή του Πέτρου στις διάφορες συνευρέσεις, κουβέντες, δραστηριότητες, διαλόγους, αλληλεπιδράσεις, και ανταλλαγές ανάμεσα σε όλους μας ήταν πάντα συναινετική, συμφιλιωτική, και ουδέποτε πήρε πρωτοβουλία για έξαρση των παθών και της διχόνοιας ανάμεσα μας. Πάντα ήπιος και διακριτικός, προέβαλλε την τίμια ανθρωπιά ως Αξία υπεράνω όλων. Και για αυτά τον ευγνωμονώ.

Αν και ιδεολογικά και οργανωτικά συνδεδεμένος με τις παρακρατικές ομάδες του κόμματος, καθώς και συνδεδεμένος μαζί τους με έντονους οικογενειακούς δεσμούς και με την κομματική του ιστορία, έθεσε την ενότητα του λαού υπεράνω της παραταξιακής του ταυτότητας - ενώ άλλοι εμπλέκοντο διαρκώς στην καλλιέργεια και εκμετάλλευση της διχόνοιας (και κάποιοι το πράττουν μέχρι σήμερα συστηματικά).

Ο Πέτρος ήταν ένας αγνός και αυθεντικός κομμουνιστής, γνήσιος πατριώτης και διεθνιστής του οποίου την αφοσίωση - του ιδίου και της οικογένειας του - το κόμμα εκμεταλλεύτηκε πολιτικά με διάφορους τρόπους επί δεκαετίες. Ακόμη και τώρα, η ακελομακαριακή παράταξη προσπαθεί να εκμεταλλευτεί τον θάνατο του Πέτρου για να "κερδίσει πόντους" ενάντια σε κάποια φαντασιακή "ακροδεξιά".

*

Ο Πέτρος είχε μια αντικειμενικά ορθή αντίληψη για το ότι ο Διοικητής μας τον έβλεπε με μισό μάτι, γεμάτο μίσος. Ο "κος Διοικητής" (που κάποιοι δικαίως τον έλεγαν Σκατόσακκα) ήταν ένας από τα κατάλοιπα της χούντας που κατείχαν ακόμη θέση μες το στράτευμα. Όντας "σεσημασμένος" ακελικός, ο Πέτρος αισθανόταν πολύ ορθά το αντικομμουνιστικό μένος και τον παραλογισμό του Διοικητή μας.

Ο απροκάλυπτος αυταρχισμός του Διοικητή, τον οποίο εξαπέλυε ενάντια σε διάφορους ανάμεσα μας (μαζί με την επικίνδυνη του συμπεριφορά ως εξυπνόβλακας), μας εξανάγκασε σε μια πράξη που σήμερα μπορεί να θεωρείται εντελώς άπρεπη ή άτοπη. Ή ακόμη και ως στασιαστική. Ο παραλογισμός της εποχής όμως κατέστησε αυτή την πράξη αναγκαία: σχεδόν όλοι οι Ανθυπολοχαγοί και Δόκιμοι Αξιωματικοί της μονάδας μας υπογράψαμε μια επιστολή προς την Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών (ΚΥΠ), καρφώνοντας τον Διοικητή μας ως χουντικό και ζητώντας την απομάκρυνση του από την Κύπρο.

Ο Πέτρος ορθά αισθανόταν την απειλή προς την ύπαρξη του, προερχόμενη από τον χουντικό Διοικητή. Δεν ήταν βέβαια ο μόνος• και εγώ, και μερικοί άλλοι συνάδελφοι υποστήκαμε ο καθείς ένα μερίδιο από το μίσος και τη συνωμοτική, σχεδόν σατανική  δραστηριότητα του Διοικητή. Για μένα αυτή η δραστηριότητα έλαβε φονικές διαστάσεις - που δεν είναι εδώ και τώρα η ώρα για αυτή την αφήγηση [1].

Η τυρρανία από τα "χουντικά σταγονίδια" στη μονάδα μας ήταν πραγματική, χειροπιαστή, επιβεβαιώσιμη. Αλλά ο Πέτρος είχε την λανθασμένη εντύπωση ότι και ο προηγούμενος μας Διοικητής, στη Σχολή Πυροβολικού, τον "είχε στοχεύσει με εκφοβισμό, ως κομμουνιστή". Το αισθανόταν "παντού μες τον στρατό" μου είχε πει, αλλά η έντονη αίσθηση του φόβου κορυφώθηκε όταν ο Ταξίαρχος τον κάλεσε να τον δει ιδιαιτέρως στο γραφείο του.

Πολλά χρόνια αργότερα ο Πέτρος μου περίγραψε πως σ' εκείνη τη συνέντευξη ο Ταξίαρχος "προσποιήθηκε" πως τάχα ενδιαφέρεται αν ο Πέτρος "περνά καλά και αν είναι εντάξει", αν "έχει επαφή με την οικογένεια του", αλλά πως τάχα στην πραγματικότητα υπονοούσε πως "ξέρουμε πως είσαι κομμουνιστής και να φοβάσαι".

Η αλήθεια όμως είναι ότι εκείνος ο Διοικητής - τον οποίο προσφωνούσαμε ως Ταξίαρχο για παραδοσιακούς λόγους - είχε επιλεγεί από την Κυβέρνηση της Μεταπολίτευσης το 74 να αναλάβει την Σχολή ακριβώς επειδή δεν είχε οργανικές σχέσεις με την χούντα, και είχε κριθεί ως νομιμόφρων στρατιωτικός, πιστός στη δημοκρατία.

Πως τα γνωρίζω όλα αυτά; Γιατί και εμένα με κάλεσε στο γραφείο του ο Ταξίαρχος και μέχρι να τρέξω εκεί χέστηκα από τον φόβο μου. Έχοντας δει πόσο αναστατωμένος ήταν ο Πέτρος μετά από την συνέντευξη του εκεί, αισθάνθηκα να τρέμω μόλις έλαβα τη διαταγή να πάω στο γραφείο του. Όταν μπήκα όμως, δίπλα από τον Ταξίαρχο είδα να κάθεται ο Γιώργος Καρούσος, ο πρώτος Αντιστασιακός Αξιωματικός που αρνήθηκε να εκτελέσει τις διαταγές για πραξικόπημα την 21η Απριλίου (το "καθήκον" του ήταν να συντονίσει κατάληψη σημαντικών εγκαταστάσεων σε επικοινωνίες, συγκοινωνίες, κοκ.), και ο οποίος αμέσως χαρακτηρίστηκε ως "κομμουνιστής" και βίωσε μια αλυσίδα από διώξεις που του επέβαλε η χούντα, τις οποίες λίγοι έχουν βιώσει.

Αναγκάστηκε να βγεί "στο κλαρί" και ήλθε στην Κύπρο, όπου τον καταζητούσαν και οι δύο δικτατορίες για χρόνια  - για να τον σκοτώσουν.

Βλέποντας τον να κάθεται δίπλα από τον Ταξίαρχο, έπαθα "πατατράκ" γιατί νόμισα πως συγκρούονται δύο Σύμπαντα ασύμβατα ανάμεσα τους, δύο διαφορετικές πραγματικότητες. Παλάβωσα.

Τους είδα όμως να χαμογελούν ανάμεσα τους, και αμέσως ο Καρούσος άρχισε να εξηγεί στον Ταξίαρχο λίγα για τον ρόλο μου στην αντιχουντική Αντίσταση, και το πόσο αισθάνθηκε ότι συνέβαλα στην ασφάλεια του και στην εχεμύθεια που ήταν τότε απαραίτητη για την κάθε κίνηση...

Τα άκουα και δεν πίστευα τα αυτιά μου, γιατί και εγώ, όπως ο Πέτρος, δεν είχα ακόμη συνειδητοποιήσει πως ο μιλιταρισμός ήδη κατέρρεε από τη στιγμή της πτώσης της χούντας, και πως άξιοι και δημοκρατικοί στρατιωτικοί είχαν αναλάβει να διασφαλίσουν την αποχουντοποιήση του στρατού. Ο Ταξίαχος τα άκουγε με προσοχή και χαμογελούσε με το χαμόγελο εκείνου που ίσως γνωρίζει περί τίνος πρόκειται η Αντίσταση, τα κρησφύγετα, η απόκρυψη, οι επιχειρήσεις προφύλαξης, αντιπερισπασμού, και όλα τ' άλλα που πέρασαν οι καταζητούμενοι Αντιστασιακοί - και εμείς μαζί τους. Και μετά μου έδωσε συγχαρητήρια και με έστειλε πίσω στα μαθήματα. Αποσβολωμένο.

Γιατί όμως ο Πέτρος αισθανόταν αυτή την "καταδίωξη";

Διότι, όπως πολλά άτομα που ανατράφηκαν σε οικογένειες του κόμματος, ανατράφηκε με το ψέμμα της "καταδίωξης" ("είμαστε πάντα καταδιωκόμενοι, υποφέρουμε", κοκ.), ενώ στην πραγματικότητα το κόμμα στην Κύπρο από το 1964 ως το 1974 ήταν ο πραγματικός πολιτικός φορέας της μακαριακής εξουσίας σε προνομιακή θέση (σε παραλληλία με τις αμειγώς μακαριακές δυνάμεις) και η ηγεσία του απολάμβανε πολλά όχι μόνο πολιτικά αλλά και προσωπικά προνόμια. Το αφήγημα του "είμαστε διαρκώς καταδιωκόμενοι" όμως εξυπηρέτησε και συγκάλυψε με μεγάλη επιτυχία την συμμετοχή του κόμματος στη δικτατορία. Αυτή η επιτυχία διαλάμπει ως σήμερα.

Πάρα πολλά άτομα που ανατράφηκαν σε αυτές τις οικογένειες εκείνης της εποχής αναφέρουν πως ο πατέρας ή ο οικογενειάρχης πάντα έλεγε πως τάχα το όνομα του ήταν "στις λίστες θανάτου της ΕΟΚΑβ" - ενώ η ΕΟΚΑβ δεν είχε λίστες θανάτου, ούτε και διέταξε ποτέ τον φόνο κανενός. Αλλά η ψυχολογική αυτή χειραγώγηση τραυμάτισε σχεδόν μόνιμα μια ολόκληρη γενεά που ανατράφηκε μες τις οικογένειες του κόμματος. Δεν ήταν μόνο το ότι προκάλεσε ένα παθολογικό σύνδρομο καταδίωξης σε ανθρώπους που ήταν κατά τα άλλα υγιείς• είναι και το ότι τραυμάτισε την δυνατότητα τους να αναγνωρίζουν την πολιτική πραγματικότητα.

Δυστυχώς, σε τόσο μεγάλο βαθμό που δεν μπορούσαν να διακρίνουν τους πραγματικούς κινδύνους από τους κατά φαντασίαν κινδύνους, εκείνους που ψευδώς ζωγράφιζε η χειραγώγηση.

Ευτυχώς ο Πέτρος μπορούσε να αναγνωρίσει κάποιους από τους πραγματικούς κινδύνους. Και με την αυθεντικότητα και διακριτικότητα που τον διέκρινε, νομίζω πως πραγμάτωνε με χάρη το ρητό που κυκλοφορεί ως ανέκδοτο, που λέει πως:
"μπορεί μεν να έχεις σύνδρομο καταδίωξης,
αλλά αυτό δεν σημαίνει πως δεν υφίστασαι καταδίωξη!"

*

Στη συνέχεια, μετά τον στρατό, και χωρίς να έχουμε καθόλου επαφή ο Πέτρος και εγώ, αφιερώσαμε τα πιο ενεργά χρόνια της ζωής μας στους αγώνες για τον Σοσιαλισμό.

Οι αμερικανοί Σοσιαλιστές λεν πως "το μεγαλύτερο Σοσιαλιστικό κόμμα είναι οι Ανέντακτοι, οι Διασπασμένοι, και Ανοργάνωτοι Σοσιαλιστές" - και έχουν απόλυτο δίκαιο. Ο Πέτρος και εγώ δεν είχαμε καθόλου επαφή, μα βρεθήκαμε συνεργάτες και συναγωνιστές μες το χάος της αυτόνομης πτέρυγας του διεθνούς Κινήματος για τον Επαναστατικό Σοσιαλισμό όπου η "δεξιά σου δεν γνωρίζει τι ποιεί η αριστερά σου" - κυριολεκτικά - ενεργοί σε πολλά διεθνή και τοπικά μέτωπα: αλληλεγγύη για την Κούβα, παγκόσμιο Κίνημα για την Ειρήνη, αντιπολεμικές κινητοποιήσεις για πρόληψη εισβολής των ΗΠΑ στην Κεντρική Αμερική... πολλά και διάφορα.

Όταν από το κοινόβιο μας στις ΗΠΑ και μαζί με άλλες "ανατρεπτικές συσπειρώσεις" στέλναμε τρόφιμα, φάρμακα, και άλλες προμήθειες στην Κούβα μαζί με άτυπους Πρέσβευτές Ειρήνης, δεν είχα ιδέα πως ο Πέτρος ήταν εκεί στο νησί, όχι μόνο αφοσιωμένος στο να βοηθήσει επί τόπου, αλλά ίσως και ως παραλήπτης των λιγοστών που στέλναμε. Το ίδιο και με τις κάπως πιο "αγκανθώδεις" μορφές βοήθειας από μέρους μας προς το αντάρτικο στην Κεντρική Αμερική, και την ιδεολογική υπεράσπιση της Σοβιετικής Ένωσης μέσα στην καρδιά της "μάνας" του Δυτικού Ιμπεριαλισμού: ο Πέτρος μες τις ίδιες περιόδους καλλιεργούσε επαφές με αξιωματούχους, αντιπροσώπους, και άλλους παράγοντες του διεθνούς επίσημου και ανεπίσημου Σοσιαλιστικού Κινήματος.

Στα κάπως πιο "ώριμα" μας χρόνια ανακαλύψαμε ο ένας τον άλλο στο διαδίκτυο και η έστω λιγοστή μας επαφή γέννησε τα εξής τρία κείμενα:

■ Για τον Μιχάλη Πέτρου
https://cyprusindymedia.blogspot.com/2020/07/blog-post.html

🌺 Τι εστίν Έλλην;
https://cyprusindymedia.blogspot.com/2022/08/blog-post_19.html

🟨🟦🟥 ΒΕΝΕΖΟΥΕΛΑ... EN TAXEI
https://cyprusindymedia.blogspot.com/2019/02/en-taxei.html

Είχαμε και μια σύντομη επανασύνδεση από κοντά, στα πλαίσια μιας εκδήλωσης Αλληλεγγύης για την Βολιβία που διοργάνωσε ο Πέτρος στο αμφιθέατρο του χώρου του στην Αλάμπρα.

Πέτρος είχε δημοσιεύσει αυτή την πρόσκληση για την εκδήλωση:

"🔴 15 Νοεμβρίου 2019
ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΜΕ ΤΟΝ ΛΑΟ ΤΗΣ ΒΟΛΙΒΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΔΙΚΗΣ ΤΟΥ ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑΤΟΣ
Οργανωτής: Άτυπη Ομάδα Φίλων Λατινικής Αμερικής
Χώρος: Κήποι και αμφιθέατρο Κέντρου Χειροτεχνίας Αλάμπρας Petros Venue - Alambra Handicraft Center
Κυριακή 17 Νοεμβρίου 2019
Ώρα: 17.00-19.30
Συμμετοχή στο πολιτιστικό πρόγραμμα:
• Χοσέ Ραμίρο από Βολιβία, κιθάρα, ζαμπόνια και τραγούδι
• Dusco Zarkovich από Σερβία, σαξόφωνο και κλαρίνο
• Γιαννάκης Χατζηλοϊζου(Κοντε Δημοκριτος) κιθαρα, τραγούδι
• Γιώργος Σοφοκλέους, ηθοποιός, απαγγέλλει Πάβλο Νερούδα
• Νεοπτόλεμος Νεοπτολέμου,ηθιοποιός, απαγγέλλει Μάριο Μπενεδέττι
Σύντομοι χαιρετισμοί από εκπροσώπους:
• Άτυπη Ομάδα Φίλων Λατινικής Αμερικής και από όλα τα κόμματα που επιθυμούν να καταδικασουν το πραξικόπημα
(ΔΗΣΥ, ΑΚΕΛ, ΔΗΚΟ, ΕΔΕΚ, ΟΙΚΟΛΟΓΩΝ, ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΠΟΛΙΤΩΝ,ΑΛΛΥΛΕΓΓΥΗ, ΕΟΠ χωρίς άλλη πρόσκληση, αλλα κατοπιν επικοινωνίας)
Στον χωρο της εκδήλωσης θα λειτουργήσει έκθεση πολιτικής καρικατούρας του Βολιβιανού φίλου Hose Ramiro
ΕΙΣΟΔΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗ
Την εκδήλωση στηρίζουν: MIRC, THE LAND OF DREAMS, και άλλοι φίλoι που επιθυμουν να παραμεινουν ανωνυμοι." [3].

Ταυτόχρονα, και εμείς - οι Σόλων Αντάρτης, Γιώργος Κουντούρης, Αλβίνος Βασιλειάδης, συν ο υποφαινόμενος, και μαζί και με άλλους συναγωνιστές, συνεργάτες, και διάφορες πολιτικές συσπειρώσεις εντός και πέριξ της οργάνωσης "Εγώ ο Πολίτης" - δημοσιεύσαμε το εξής:

«Μας ανησυχεί και αναστατώνει η σωρεία των εξελίξεων στην Βολιβία, και πάνω απ' όλα το πραξικόπημα που ανέτρεψε την νόμιμη Κυβέρνηση του Έβο Μοράλες και της οργάνωσης "Κίνημα προς το Σοσιαλισμό" (MAS)

Ως λαός που υπέφερε τα πάνδεινα από τις επιπτώσεις του πραξικοπήματος του 74 στην Κύπρο έχουμε ακόμα πολλές ανοικτές πληγές που μας καθιστούν ευαίσθητους στην πορεία του κάθε λαού που βιώνει απειλές και κινδύνους να εκτροχιαστεί η Δημοκρατία. Οι δυνάμεις στασιαστών στρατιωτικών και αστυνομικών στην Βολιβία - συνεπικουρούμενες από οργανωμένες ομάδες ακροδεξιών και φασιστικών τάσεων - έλαβαν αμέσως πολιτική υποστήριξη από Κυβέρνηση των ΗΠΑ, γεγονός που φανερώνει την πατρότητα του πραξικοπήματος. Αναγνωρίζουμε ότι οι ΗΠΑ επιμένουν να διαχειρίζονται την Κεντρική και Νότιο Αμερική ως την "πισινή αυλή" της χώρας τους (όρος που χρησιμοποιούν οι ίδιοι οι αμερικανοί πολιτικοί)• αυτή η ηγεμονική νοοτροπία που διαρκώς οδηγεί σε πραξικοπήματα, σφαγές, και πολέμους έχει αφήσει φοβερά αποτυπώματα και στην χώρα μας και σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

Τα κύρια επιτεύγματα της Κυβέρνησης Έβο Μοράλες για τα οποία "έπρεπε να τιμωρηθεί" είναι:

1.
Κατακόρυφη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου ενός λαού που προηγουμένως λιμοκτονούσε. Όλοι οι σημαντικοί δείκτες κοινωνικής ευημερίας στην Βολιβία αυξήθηκαν κατά πολύ στη διάρκεια της διακυβέρνησης του Σοσιαλιστικού Κινήματος και του Έβο Μοράλες: αλφαβητισμός και πρόσβαση σε σχολεία, υγεία και παιδεία• δείκτες εισοδημάτων, φτώχειας, κόστους ζωής, επενδύσεων, καθώς και μακροσκοπικοί δείκτες της οικονομίας όλοι τεκμηριώνουν μια άνευ προηγουμένου κοινωνική επιτυχία για τις ανάγκες του λαού.

2.
Η εκλογή του Έβο Μοράλες έφερε στο αξίωμα του Προέδρου για πρώτη φορά στην σύγχρονη ιστορία του πλανήτη έναν ιθαγενή, αντιστρέφοντας την πρακτική αιώνων όπου ο ρατσισμός και η προκατάληψη καθιστούσαν ΑΔΙΑΝΟΗΤΗ μια τέτοια εξέλιξη! Αυτό εν συνεχεία έδρασε ως τονωτικό για την ανανέωση όλων των αντι-αποικιακών αγώνων και αγώνων διεκδίκησης των δικαιωμάτων των αυτόχθονων κοινοτήτων παντού. Στην Κύπρο, όπου η αυτόχθονη πλειονότητα του πληθυσμού μας υπόκειται σε δημογραφική αλλοίωση από τον παράνομο εποικισμό στα κατεχόμενα και την υπέρμετρη εισροή παράτυπων και παράνομων μεταναστών αντιμετωπίζουμε και εμείς τον κίνδυνο κάποια στιγμή να βρεθούμε "ξένοι" στον τόπο μας. Η Προεδρία Μοράλες ήταν και είναι σημαντικός σταθμός για τα δικαιώματα όλων των αυτόχθονων κοινοτήτων που απειλούνται με πληθυσμιακό πόλεμο.

3.
Η Κυβέρνηση Έβο Μοράλες και το Κίνημα προς τον Σοσιαλισμό μαζί με την Κυβέρνηση του Ισημερινού, διεκδίκησαν και πέτυχαν ίσως την μεγαλύτερη νομοθετική υπέρβαση και καινοτομία από την εποχή της Γαλλικής Επανάστασης: αναγνώρισαν την Γαία / Γη ως Ζώντα Οργανισμό με Νομικά Δικαιώματα. Η νομική αναγνώριση αναφέρεται ονομαστικά στην "ΠανΓαία Μάνα / Pachamama" και γενικά στην Φύση ως Ον με δικαιώματα, που συμπεριλαμβάνουν το Δικαίωμα στη Ζωή• το Δικαίωμα στην Πολλαπλότητα της Ζωής• το Δικαίωμα στο Νερό• το Δικαίωμα στην Ισορροπία• το Δικαίωμα στην Αποκατάσταση (επούλωση και επαναφορά Ισορροπίας)• και το Δικαίωμα Ζωής Ελεύθερης από Δηλητήρια.

Αυτή η νομική εξέλιξη δεν έχει προηγούμενο σε καμία άλλη χώρα στην σύγχρονη εποχή. Τέτοιες έννοιες, αντιλήψεις, θεσμοί και νόμοι υπήρχαν σε ισχύ μόνο στις προ-χριστιανικές Πανθεϊστικές κοινωνίες. Αποτελεί σίγουρα την πιο διαπεραστική και ριζοσπαστική εξέλιξη του σύγχρονου Οικολογικού Κινήματος παγκοσμίως.

Το γεγονός ότι ο λαός στην Βολιβία κινητοποιείται για να αντισταθεί στο πραξικόπημα στους δρόμους και στις κάλπες μας δίνει ελπίδα. Θεωρούμε τους εαυτούς μας αλληλέγγυους σε εκείνο τον αγώνα, αλλά και ταυτόχρονα ευχόμαστε η αντιπαράθεση να επιλυθεί σύντομα και χωρίς να χυθεί άλλο αίμα.

Πολιτικό Γραφείο
"Εγώ ο Πολίτης", ΕΟΠ.

 Περαιτέρω Αναγνώσματα
■ Βολιβία: Τα έξι "εγκλήματα" του προέδρου Μοράλες - slpress.gr
https://slpress.gr/oikonomia/volivia-ta-exi-quot-egklimata-quot-toy-proedroy-morales

■ Μπορεί η φύση να έχει δικαιώματα;
https://web.archive.org/web/20210121111636/https://sameworld.eu/el/anakalypste-to-ergo/perivallontiki-dikaiosyni »

*

Δυστυχώς ο Πέτρος, εκτός από όντας ασθενής για πολλά χρόνια και πονεμένος, έφυγε πικραμένος και πληγωμένος.

Το μεγαλύτερο του παράπονο ήταν για το ότι παρ' όλο που το ΑΚΕΛ συμμετείχε διαδοχικά σε πάμπολλες Κυβερνήσεις (στις "προοδευτικές" συμμαχίες διακυβέρνησης Μακαρίου-ΑΚΕΛ, διακυβέρνηση ΑΚΕΛ-Κυπριανού, ΑΚΕΛ-Βασιλείου, ΑΚΕΛ-Παπαδόπουλου, και ΑΚΕΛ-Χριστόφια) πουθενά και σε καμία το κόμμα δεν πήρε την πρωτοβουλία να πιέσει ή να ζητήσει να γίνει ορθή έρευνα για τον φόνο του πατέρα του, Μιχάλη Πέτρου, που έγινε το 1958 στην Λύση, και να δώσει ευκαιρία για αποκατάσταση της ιστορικής και πολιτικής αλήθειας.

Ο Πέτρος υπέστηκε μόνο την μακροχρόνια ταλαιπωρία των υποσχέσεων που λάμβανε διαρκώς, και οι οποίες ουδέποτε υλοποιήθηκαν.

Πικράθηκε τόσο πολύ που απομακρύνθηκε από το κόμμα. Παρέμεινε ενεργός κομμουνιστής έξω από το κόμμα, ανακαλύπτοντας πως η διεκδίκηση του Επαναστατικού Σοσιαλισμού είναι πιο εφικτή έξω από το κόμμα παρά μέσα! Δεν έφτασε στο σημείο να δηλώσει πως το κόμμα είναι τροχοπέδη και αντρόχι ("αντιτρόχιο") στην πορεία προς τον Σοσιαλισμό όπως το λέω εγώ, αλλά βίωσε τόση πολλή εγκατάλειψη (κάποτε μίλησε για "απιστία", και "αχαριστία") σε σχέση με το θέμα του πατέρα του, που εύκολα γίνονται αντιληπτά και τα υπόλοιπα κρίματα του κόμματος.

Οι διάφοροι αρθρογράφοι που έγραψαν τώρα για τον θάνατο του Πέτρου σημείωσαν πως έφυγε πικραμένος, μα όπως πάντα, έριξαν το φταίξιμο στην φαντασιακή "ακροδεξιά". Δεν είπαν λέξη για το κόμμα.

Διερευνώντας το θέμα πριν χρόνια, αντελήφθηκα πως το κόμμα είχε (και έχει ακόμη) τεράστιο συμφέρον να διατηρεί το θέμα του Μιχάλη Πέτρου άλυτο.

Μόνο το ΑΚΕΛ ισχυρίζεται πως τάχα η ΕΟΚΑ "τον εκτέλεσε ως προδότη". Οι επίσημες πηγές της ΕΟΚΑ έχουν διευκρινήσει πολλές φορές πως ουδέποτε θεώρησαν τον Μιχάλη Πέτρου προδότη. Μάλιστα στην κηδεία του Μιχάλη Πέτρου παρέστη ο Πιερής Αυξεντίου, πατέρας του ήρωα Γρηγόρη Αυξεντίου, και πολλά άλλα μέλη και υποστηρικτές της ΕΟΚΑ.

Αλλά η εκμετάλλευση των θανάτων είναι μεγάλη υπόθεση. Είναι μιά από τις πιό επιτυχημένες επιχειρήσεις του κόμματος από τις οποίες τρέφεται πολιτικά για δεκαετίες με το αίμα αθώων - κυριολεκτικά. Η εκμετάλλευση θανάτων εκμαιεύει από τον αθώο και άδολο λαό ψήφους, λεφτά, καριέρες, αξιώματα και "φαίνεσθαι", τα οποία το κόμμα αξιοποιεί ανάλογα με τα εκάστοτε συμφέροντα του.

Αισθάνθηκα πως το θέμα του φόνου έπρεπε να παρουσιαστεί από κάποιον με τα δικά μου πολιτικά "διαπιστευτήρια" - όποια "αξία" και αυτά κατέχουν, αν κατέχουν - γι' αυτό και έγραψα το κείμενο με τίτλο:

■ Για τον Μιχάλη Πέτρου
https://cyprusindymedia.blogspot.com/2020/07/blog-post.html

Στο κείμενο έκαμα κάτι που κανένας άλλος δεν είχε κάμει προηγουμένως. Κατονόμασα τον φονιά ευθέως. Ενώ μέχρι τότε όλοι οι άλλοι συγγραφείς, ερευνητές, αρθρογράφοι (κομματικοί και μη), μάρτυρες, κοκ. αν και όλοι είχαν κάλυψη και "πλάτες" μιλούσαν μόνο με υπονοούμενα. Πιστεύω πως η ανάγκη για την ενότητα του λαού μας απαιτεί μια πολιτική και ιστορική εντιμότητα η οποία είναι μεν οδυνηρή, αλλά απαραίτητη.

*

Υπό διαφορετικές συνθήκες ο Πέτρος και εγώ θα είμασταν καλοί, ίσως και πολύ στενοί φίλοι. Αλλά η οργανωμένη διχόνοια και η εκμετάλλευση της που σημάδεψαν τα παιδικά και εφηβικά μας χρόνια, έσκαψαν πολύ μεγάλα χάσματα που μια ζωή δεν αρκεί για να γεφυρωθούν.

Έστω και χωρίς μια ενεργό ζωντανή καθημερινή φιλία, βίωσα τον Πέτρο ως σύντροφο και συναγωνιστή σε πολλά μέτωπα, σίγουρα πιο κοντά μου από πολλούς οι οποίοι νομίζουν πως κατέχουν παράσημα από αγώνες που διεξήγαγαν μόνο στη φαντασία τους, ή από αληθινούς αγώνες τους οποίους εγκατέλειψαν ή και καταπρόδωσαν με τον άλβα ή βήτα τρόπο.

Θυμούμαι την σκληρότητα με την οποία κάποιοι χλεύασαν και στιγμάτισαν τον Πέτρο για το ότι κάποτε, κατά καιρούς, ο εσωτερικός του πόνος ήταν τόσο μεγάλος που στρεφόταν στο φαγητό ως φάρμακο για την καταπράϋνση. Είναι μια απλή βιολογική αλήθεια: όταν φάμε, η διαδικασία της χώνεψης μετατρέπει το αίμα μας σε αλκαλικό, και αυτό μειώνει τους σωματικούς και ψυχικούς πόνους. Δεν τους επιλύει, μα παρέχει έστω προσωρινά λίγη ανακούφιση, λίγο κουράγιο.

Πολλά από τα προβλήματα υγείας που αντιμετώπισε αργότερα πηγάζουν και από αυτό. Οι σύντροφοι, οι συναγωνιστές, οι συνάδελφοι έπρεπε να είχαν κατανόηση, συμπόνοια, αδελφικότητα. Αυτά είναι που θεραπεύουν τους ουσιαστικούς πόνους.

Αντ' αυτού, ο Πέτρος εισέπραξε μειωτικές και απορριπτικές συμπεριφορές που επιδείνωσαν την υγεία του. Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι στην Κύπρο υποφέρουν από παρόμοιες συνθήκες: είμαστε ένας λαός συχνά σιχαμερός, που αντί να παρέχει αγάπη και αποδοχή, σερβίρει ειρωνίες, αγκάθια, αποκλεισμό, εξοστρακισμό.

Αυτά αυξάνουν την εκτίμηση μου για τον Πέτρο: εκτιμώ το ότι ήταν ένας βιοπαλαιστής, δηλαδή παλαιστής της ζωής και αγωνιστής όχι μόνο στους κοινωνικούς αγώνες αλλά και στους προσωπικούς. Μακάρι οι επόμενες γενεές να βιώσουν καλύτερες μέρες από τη δική μας.

Αντίο, Πέτρο!

Πέτρος Ευδόκας, petros@cyprus-org.net

Σημειώσεις ~ Παραπομπές

[1]. Μέρος αυτής της ιστορίας παρατίθεται στο βιβλίο μου που θα εκδοθεί σύντομα. Έχει τίτλο και υπότιτλους:

🩸 Κινήσεις Μέσα στις Σκιές:
Πολυτεχνείο  ~  Κύπρος  ~  ΕΟΚΑ β
■ Μυστικά που δεν χρειάζεται πλέον να παν μαζί μου στον τάφο
■ Το μετέωρο βήμα μες τα σκοτεινά και τη θολούρα.

🌹 Το βιβλίο έχει αυτοβιογραφικό χαρακτήρα - κάτι που στις δημοσιεύσεις βιβλίων μάλλον κατατάσσεται στην κατηγορία Προσωπικές Μαρτυρίες / Ιστορία / Πολιτική - και συμπεριλαμβάνει τις προσωπικές μου επαφές και εμπειρίες με άτομα που είχαν κεντρικό ρόλο στην ελλαδική και κυπριακή Αντίσταση ταυτόχρονα ενάντια στη χούντα Αθηνών και στην δικτατορία Μακαρίου (την οποία Αντίσταση συναποτελούσαν στην Κύπρο τρεις κύριες παρατάξεις: η Δημοκρατική Αντιπολίτευση (και ιδίως το Δημοκρατικό Εθνικό Κόμμα), η ευρύτερη Ενωτική Παράταξη, και η ΕΟΚΑβ). Καλύπτει τα χρόνια της ενεργής μου συμμετοχής σε αυτές τις παρατάξεις κυρίως τα χρόνια 1971 ως 74, αλλά όχι αποκλειστικά: περιέχει προβολές, προεκτάσεις και παραπομπές σε περιστατικά πιο πίσω στον χρόνο αλλά και στο εγγύς και το μακρινό μέλλον εκείνης της εποχής όπως την εισβολή του 74, εμπειρίες μου στον στρατό (75 ως 77-78), και στα μετέπειτα μου χρόνια συμμετοχής στο διεθνές ανατρεπτικό αναρχοκομμουνιστικό κίνημα κυρίως στις ΗΠΑ.

[2].
Το ΑΚΕΛ στην πάλη για την αποτροπή του φασιστικού πραξικοπήματος - ΑΚΕΛ
https://akel.org.cy/gk-pali-gia-anatropi-fasitikou-praksikopimatos

Αντίγραφο στο διαδικτυακό αρχείο, εδώ:
Το ΑΚΕΛ στην πάλη για την αποτροπή του φασιστικού πραξικοπήματος - ΑΚΕΛ
https://web.archive.org/web/20251019095406/https://akel.org.cy/gk-pali-gia-anatropi-fasitikou-praksikopimatos


[3].
♦️ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ... - Petros Venue - Alambra Handicraft Center | Facebook
https://www.facebook.com/petrosvenueahc/posts/pfbid026M7NJRUytcU9ca8m6oWVBnAVRu2ZKca1CduKuSgeitHZjFYQUGpYhfeidf7JeLMHl

[4].
Δημοσιεύτηκε εδώ:
■ Μας ανησυχεί και αναστατώνει η σωρεία των εξελίξεων στην Βολιβία
https://www.facebook.com/petros.evdokas/posts/pfbid02urvDzYTvNQEcEfsGE8qjGSDji1HeagwFxCxR5LNSH79H2u8pXnVUVHya7TVfpFS3l

* * *

Για τον Μιχάλη Πέτρου

Έχω μεγάλη έγνοια για το ότι σε κάποιους κύκλους - πολιτικά αρρωστημένους και ηθικά έκπτωτους - συντηρείται τεχνητά μια εκκρεμότητα για το θέμα του φόνου του Μιχάλη Πέτρου, πατέρα του Πέτρου Πέτρου. Ο Μιχάλης Πέτρου φονεύθηκε από ομάδα ανταρτών υπό τας διαταγάς του (μετέπειτα ήρωα) Ηλία Παπακυριακού, τον Ιανουάριο του 1958 στη Λύση.

Ο Μιχάλης Πέτρου ήταν έντιμος και αγνός Αριστερός, μέλος του ΑΚΕΛ, βετεράνος του ένοπλου αγώνα ενάντια στο φασισμό κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και δραστήριος τόσον στις πτυχές του εθνικού αγώνα για την Ένωση, όσον και για τον Σοσιαλισμό. Η τεχνητή και αχρείαστη αντιπαράθεση μεταξύ της ηγεσίας του ΑΚΕΛ και της ΕΟΚΑ κατά την περίοδο 55-59 δημιούργησε πολλά περιστατικά αντιπαράθεσης και συμπλοκών στα οποία σκοτώθηκαν και τραυματίστηκαν αθώοι άνθρωποι, βλάπτοντας τον αγώνα για τον Σοσιαλισμό και τον απελευθερωτικό αγώνα. Ήταν σε μια τέτοια συμπλοκή που φονεύθηκε ο Μιχάλης Πέτρου. Η καλοσύνη του όμως, αναγνωρισμένη από όλους όσους τον ήξεραν, παραμένει ζωντανή μέχρι σήμερα και η μνήμη του τροφοδοτεί κείμενα, μαρτυρίες, και εκδηλώσεις σεβασμού και αναγνώρισης για την προσφορά του προς τον λαό μας ΚΑΙ στον παγκόσμιο αγώνα της ανθρωπότητας για ελευθερία. Μαζί με αυτά όμως, προκύπτουν και απεχθέστατες δηλώσεις, πράξεις και απραξίες που στοχεύουν στην εκμετάλλευση του τραγικού του θανάτου - αμαυρίζοντας κυρίως τους κύκλους που παράγουν αυτά τα σιχαμερά πράματα.

Το γεγονός ότι η ΕΟΚΑ έχει απαντήσει πεντακάθαρα στο ερώτημα "γιατί και πως", και ξεκαθάρισε πολλές φορές ότι ο Μιχάλης Πέτρου ΔΕΝ ήταν προδότης - ούτε κατά διάνοια! - με ανακουφίζει αλλά και με αναστατώνει ιδιαίτερα γιατί αισθάνομαι πως παρ' όλον που αυτή η τοποθέτηση είναι όσο πιο επίσημη γίνεται, ο πόνος της οικογένειας δεν θα μπορέσει ποτέ να σβήσει ενόσω υπόκειται σε διαχρονική εκμετάλλευση από την ηγεσία και τους καιροσκόπους που δρουν εντός και γύρω του σταλινικού κόμματος. Μόνο αυτοί λεν πως "η ΕΟΚΑ" σκότωσε τον Μιχάλη Πέτρου τάχα "ως προδότη".

Και τα λεν αυτά ενώ πρόκειται για ένα φόνο που διέπραξαν ένοπλοι άνθρωποι που είτε έχασαν τη ψυχραιμία τους σε ένα περιστατικό παρατεταμένης έντασης (όπου δεν θα έπρεπε να είχαν εμπλακεί - και για αυτή την εμπλοκή φέρει ευθύνη άλλος)• είτε ενέδωσαν στον φανατισμό και το συγκρουσιακό πνεύμα της εποχής• είτε ήταν ακατάλληλοι να φέρουν όπλα και να εμπλέκονται σε πολιτικές αντιπαραθέσεις (διότι άλλο το αντάρτικο ενάντια στον εχθρό, άλλο η πολιτική αντιπαράθεση σε μια κοινότητα). Ειδικά ο Ηλίας Παπακυριακού, που φαίνεται φέρει την ευθύνη για τον φόνο, μπορεί να μοιάζει πως εξιλεώθηκε με την αυτοθυσία του αργότερα στον Αχυρώνα του Λιοπετριού, αλλά ο φόνος ενός άοπλου και αθώου ανθρώπου - για οποιονδήποτε λόγο - δεν διαγράφεται. Ναι μεν η αυτοθυσία του Ηλία Παπακυριακού και των άλλων συντρόφων στον Αχυρώνα αποτελεί φλογερό σημείο αναφοράς στη συλλογική μας συνείδηση, αξιοθαύμαστη και σημαντικότατη προσφορά στην αγώνα για την απελευθέρωση, αλλά δεν πρέπει να ξεχνούμε πως ακόμα και ένας Ήρωας δύναται να έχει σκοτεινά σημεία στο παρελθόν του. Θέλω να πιστεύω πως εκτός από την αδιαμφισβήτητη του αφοσίωση του στον αγώνα για την απελευθέρωση, η προσωπική επίγνωση του φόνου είχε παρουσία και εκτόπισμα μες την συνείδηση του Ηλία Παπακυριακού ίσως και να τον βοήθησε στην απόφαση αυτοθυσίας στη μάχη του Αχυρώνα.

Το ότι στην κηδεία του Μιχάλη Πέτρου παρέστη ο Πιερής Αυξεντίου, πατέρας του ήρωα Γρηγόρη Αυξεντίου, έδωσε σοβαρά μηνύματα για προσπάθεια συμφιλίωσης και υπέρβασης του πόνου ήδη από τότε. Από την πρώτη μέρα. Καταγράφηκε το ότι ο Πιερής Αυξεντίου είχε δηλώσει, "Από ψες που έγινε το επεισόδιο έχασα το μυαλό μου". Επίσης είχε πει, "Είμαι αρκετά στενοχωρημένος. Ποτέ δεν περιμέναμε τέτοια πράγματα. Αυτά είναι θλιβερά και εύχομαι να μην ξανασυμβούν. Δεν χρειάζονται πια σκοτωμοί. Εμείς πιστεύαμε ότι η Λύση ήταν το μόνο χωριό στο οποίο συναντιούμασταν όλοι".

Το 2003 οι Σύνδεσμοι Αγωνιστών ΕΟΚΑ 55-59 δημοσίευσαν μια ειδική έκδοση του περιοδικού Αγωνιστής (τεύχος 34) στο οποίο κατέθεσαν αυτό που όπως φαίνεται είναι και οι τελικές τους τοποθετήσεις για τον φόνο του Μιχάλη Πέτρου. Η έκδοση υπογράφεται και προλογίζεται από τον Θάσο Σοφοκλέους, που είναι πρώην αντάρτης και Τομεάρχης της ΕΟΚΑ, ένας από τους λίγους που αιχμαλωτίστηκαν από τους εγγλέζους, βασανίστηκαν άγρια και φυλακίστηκαν στην Αγγλία, τώρα Πρόεδρος των Συνδέσμων Αγωνιστών. Μεταξύ άλλων πολλών για το θέμα του φόνου, σε αυτό το δημοσίευμα αναγράφεται πεντακάθαρα:

► "Από όλες τις μαρτυρίες, και αυτές είναι πάρα πολλές, βγαίνει αβίαστα το συμπέρασμα πως ο Μιχάλης Πέτρου δεν ήταν προδότης και ούτε η Ε.Ο.Κ.Α είχε πρόθεση να τον εκτελέσει ή έστω να του κάμει οιανδήποτε παρατήρηση για οποιαδήποτε ενέργειά του, ή για τα πολιτικά του φρονήματα."

Επίσης:

► "Ουδεμία πρόθεση είχε η Ε.Ο.Κ.Α να λάβει οποιαδήποτε μέτρα εναντίον του Μ.Πέτρου. Ουδέποτε συζητήθηκε ή αποφασίστηκε από την Οργάνωση ενέργεια κατά του ατόμου αυτού."

Η έκδοση είναι εδώ, και πιστεύω πως αξίζει μελέτης:

■ Ο Αγωνιστής
http://www.eoka.org.cy/wp-content/uploads/2015/04/TEVXOS-34.pdf

Επίσης, τεραστίας σημασίας είναι η κατάθεση αυτόπτη μάρτυρος του φόνου, του Παναγιώτη Παπαδημήτρη. Ο Π. Παπαδημήτρης δηλώνει πως βρίσκεται "στο αντίθετο ιδεολογικό στρατόπεδο" απο το ΑΚΕΛ, και έτσι η κατάθεση του, γεμάτη από εκτίμηση και σεβασμό για τον Μιχάλη Πέτρου και για την οικογένεια του, έχει βάρος πολύ μεγαλύτερο από όσα λεν ή δεν λεν άλλοι: 

■ 21.1.1958: Περιγραφή της δoλoφovίας τoυ Μιχαήλ Πέτρoυ στη Λύση από τov αυτόπτη μάρτυρα Παvαγιώτη Παπαδημήτρη
http://www.papademetris.net/index.php?option=com_content&view=article&id=1854:s-1298&catid=177:1955-1958-17&Itemid=119

Υπάρχει και το δυσεύρετο άρθρο του αδιάφθορου δημοσιογράφου Μάριου Δημητρίου που ανασκαλίζει επιγραμματικά την δυσφορία και την οδύνη που βιώνει ολόκληρος ο λαός μας για το αφόρητο θέμα των αχρείαστων, ή και λανθασμένων, ή και εγκληματικών σκοτωμών που έγιναν κατά τη διάρκεια του Αγώνος. Το άρθρο του βρίσκεται στο δεύτερο μέρος της πιο κάτω σελίδας (μετά την φωτογραφία).

■ Αν είναι άνδρας να βγάλει τη μάσκα
του Μάριου Δημητρίου
http://antistasi.org/?p=29124

Κλείνοντας, θέλω να ψηλαφίσω κάποια θέματα που σχετίζονται με τον φόνο του Μιχάλη Πέτρου, που είναι σίγουρα πολύ πιο δύσκολα από όσα αναφέρθηκαν πιο πάνω.

Ναι μεν ο Ηλίας Παπακυριακού - και όχι η ΕΟΚΑ - φέρει την ατομική και άμεση ευθύνη για τον σκοτωμό, αλλά δεν μπορούμε να παραγνωρίσουμε τις ευθύνες του Διγενή, καθώς και της ηγεσίας του ΑΚΕΛ, που σχεδιασμένα και με μεθοδικές χειραγωγήσεις έριχνε μέρος του πληθυσμού εναντίον των αγωνιστών της ΕΟΚΑ και εξέθεσε τον απλό αθώο κόσμο σε ακατανόητες συγκρούσεις χωρίς προστασία και χωρίς καν επαρκή ιδεολογική ή πολιτική εξήγηση. Για αυτό έχουν γραφτεί πολλά, ακόμα και από μέλη του ΑΚΕΛ με αυτοκριτική εντιμότητα, και δεν χρειάζεται να πούμε περισσότερα. Οι πολιτικές ευθύνες της τότε σταλινικής ηγεσίας ήταν τεράστιες, και της νυν ηγεσίας ακόμα χειρότερες - γιατί βρυκολακιάζοντας, συνεχίζει να προσπαθεί να κερδίσει πολιτικά οφέλη από τους σκοτωμούς.

Αλλά κάτι για το οποίο δεν έχουν λεχθεί αρκετά είναι η πολιτική ευθύνη του Γ.Γρίβα Διγενή - ευθύνη όχι της ΕΟΚΑ, αλλά του Αρχηγού της. Η "κριτική" ενάντια στον Γρίβα Διγενή, δηλαδή η δαιμονοποίηση που έχει επικρατήσει ως το "επίσημο δόγμα" της ψευδο-Αριστεράς καθώς και του διαχρονικού παρακράτους δυστυχώς είναι γεμάτη από τόσα ψέμματα, παραπληροφόρηση, και φανατισμό που δεν αφήνει χώρο για αληθινή και γόνιμη κριτική. Υπάρχει όμως μεγάλη ανάγκη για τέτοια κριτική, και μάλιστα από άτομα που ταυτίζονται με τον αγώνα της ΕΟΚΑ και με την ευρύτερη εθνικόφρονα παράταξη. Εδώ που φτάσαμε, δυστυχώς η κριτική του Διγενή έχει νόημα πλέον μόνο όταν προέρχεται από άτομα και οργανώσεις που είτε αγωνίστηκαν δίπλα του, ή μες το ευρύτερο σχήμα της Ενωτικής Παράταξης.

Ο Μιχάλης Πέτρου ΔΕΝ θα έπεφτε νεκρός από τις σφαίρες και τις διαταγές του Ηλία Παπακυριακού αν οι αντάρτες δεν είχαν αποσταλεί στη Λύση ένοπλοι για να εμπλακούν στη διαχείρηση μιας υπόθεσης που έπρεπε να είχε γίνει με πολιτικά και κοινωνικά μέσα. Υπήρχε μέρος του πληθυσμού που με εντολές του σταλινικού κόμματος δημιουργούσε προβλήματα στον αγώνα και χλεύαζε τους αγωνιστές ή και υπέσκαπτε τον αγώνα; Ναι. Σίγουρα ο Μιχάλης Πέτρου ΔΕΝ ήταν ανάμεσα τους! Απεναντίας, οι μαρτυρίες όλες τεκμηριώνουν ότι ήταν σύμμαχος και βοηθός στον αγώνα - το ίδιο και άλλα μέλη της οικογένειας που συμμετείχαν ενεργά στον αγώνα.

Η ξεροκέφαλη όμως νοοτροπία του Γρίβα για το πως διαχειριζόμαστε το ιστορικό πρόβλημα της ενοχλητικής δράσης μικρού μέρους του πληθυσμού κατά τη διάρκεια ενός αγώνος δεν επέτρεψε να διαμορφωθούν ορθά και δίκαια μέσα και θεσμοί διαχείρησης. Το πρόβλημα είναι ιστορικά αναγνωρισμένο και προκύπτει στη διάρκεια όλων των επαναστατικών αγώνων όλων των λαών. Και ο Τσε Γκεβάρα το αντιμετώπισε, και ο Λένιν, και ο Μάο (για αυτό το θέμα ο Μάο είχε γράψει δύο ολόκληρα μακροσκελή κείμενα), καθώς και ο Ιρλανδικός Δημοκρατικός Στρατός (IRA) κατά τη διάρκεια και της επανάστασης που νίκησε το 1916, ΚΑΙ της πολύ πιο δύσκολης περιόδου στις δεκαετίες 1960-85 [1]. Αλλά ο Γρίβας δεν είχε ούτε τη γνώση ούτε την πείρα να διαχειριστεί ορθά κάτι τέτοιο.

Όλες του οι προηγούμενες εμπειρίες στρατιωτικών συγκρούσεων είχαν σχεδόν ολόκληρο τον λαό σύσσωμο να υποστηρίζει τους αγώνες στους οποίους υπηρέτησε: από την εκστρατεία στην Μικρά Ασία και την Μικρασιατική Καταστροφή, στο Αλβανικό μέτωπο ενάντια στην εισβολή της Ιταλίας στον Δεύτερο Παγκόσμιο, ακόμα και στην αντιστασιακή του δράση ενάντια στην Γερμανική κατοχή, πάντα ο λαός υποστήριζε. Οπότε... ουδέποτε προέκυψε θέμα διαχείρισης μέρους του πληθυσμού που να αντιδρά και να ενοχλεί. Εκεί που τα έκαμε θάλασσα ο Γρίβας ήταν όταν ενώ πολεμούσε την Γερμανική κατοχή με την Οργάνωση Χ, αντί να σμίξει τις δυνάμεις του με το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, όντας φανατικός βασιλόφρων συνετάχθει με το οπισθοδρομικό μέρος της άρχουσας τάξης και ενάντια στη λαϊκή αντίσταση - με μεγάλες δόσεις τυφλού και ηλίθιου αντικομμουνισμού. Μάλιστα δε η απειρία του σε συγκρούσεις όπου το πολιτικό στοιχείο είναι πιο σημαντικό από το στρατιωτικό, διεφάνη από το ότι έξω από την περιοχή Αττικής διοργανώθηκαν ψεύτικα και κίβδηλα "παραρτήματα" της Οργάνωσης Χ από φονιάδες, ληστές, σπιούνους, βασανιστές και φιλοναζιστές δοσίλογους, και ο Γρίβας φάνηκε εντελώς ανίκανος να κάμει κατάληψη ή εξουδετέρωση αυτών των παραρτημάτων. Και αφέθηκε απλώς να καταπίνει την ντροπή που του επέφεραν αυτοί οι λαομίσητοι εγκληματίες γιατί δεν ήξερε πως να αποτάξει ή να αποκηρύξει αυτά τα σώματα - ενώ για ανθρώπους με έστω και την παραμικρή πείρα στην πολιτική, ένα τέτοιο βήμα είναι φανερά αναγκαίο, απλό, και εκ των ουκ άνευ [2]. Αυτή του η αδυναμία, συν η αυταρχική του ξεροκεφαλιά, οδήγησε σε επανάληψη του φαινομένου (ευτυχώς σε πολύ μικρότερο βαθμό) και κατά τη διάρκεια του αγώνος της ΕΟΚΑ 55-59, καθώς και κατά την διάρκεια της βραχύβιου ΕΟΚΑβ του 72-74.

Κατά τη διάρκεια του αγώνος της ΕΟΚΑ 55-59 προέκυψαν πολλά προβλήματα τα οποία η εθνικόφρων παράταξη, συχνά σε συνεννόηση ή και συνεργασία με την Αριστερά, βοηθούσε να λύονται με πολιτικά, όχι στρατιωτικά μέσα. Εξαιρετικά πολύτιμο παράδειγμα το στήσιμο και λειτουργία ντόπιων (όχι κατοχικών) Διαιτητικών δικαστηρίων, οι εκστρατείες Παθητικής Αντίστασης (μποϋκοτάζ αγγλικών εμπορευμάτων, υποστήριξη της εγχώριας παραγωγής), καθώς και οι από κοινού σύσσωμες κινητοποιήσεις του λαού σε πορείες, διαδηλώσεις, απεργίες, καταλήψεις... σε αυτά ο Γρίβας ήξερε πως να συμμετάσχει θετικά. Και ας μην ξενίζει κάποιους η αναφορά μου σε συνεργασία της Αριστεράς με την εθνικόφρονα παράταξη: στις τάξεις της ΕΟΚΑ υπηρέτησαν λαμπρά πολλά μέλη του ΑΚΕΛ συν αμέτρητοι άνθρωποι της ευρύτερης Αριστεράς. Κάποιοι από αυτούς έδωσαν τη ζωή τους στον Αγώνα, και εκατοντάδες υπηρέτησαν με αυτοθυσία και επωμιζόμενοι απερίγραπτα ρίσκα και κακουχίες. Ο Διγενής λοιπόν ήξερε πως να συμμετάσχει ορθά στις παλλαϊκές κινητοποιήσεις που γίνονταν μέσω αυτής της συνεργασίας. Μερικές φορές η θετική του συμμετοχή ήταν με αποχή, δηλαδή κρατώντας πίσω την ΕΟΚΑ ώστε ο ίδιος ο πληθυσμός να αισθανθεί τις δυνάμεις και τις αδυναμίες του αδιαμεσολάβητα μέσα από τα γεγονότα του Αγώνος. Άλλες φορές συμμετείχε δίνοντας εντολές στην ΕΟΚΑ να επέμβει για προστασία του πληθυσμού. Ο συνδυασμός αποχής και εμπλοκής ήταν πολύ ορθός, και ο Γρίβας έδειξε ότι μπορούσε και να εμπνεύσει και να εμπνευστεί - να λάβει δηλαδή καθοδήγηση - από τον λαό.

Σε άλλα θέματα όμως ήταν δύσκαμπτος, αυταρχικός, και δεν μπορούσε να δει το οφθαλμοφανές ενώπιον του: η αποστολή ενόπλων μελών της ΕΟΚΑ για διαχείρηση θεμάτων συμπεριφοράς του πληθυσμού ήταν εγκληματικό λάθος. Ήταν μια παγίδα που έστησαν πολιτικοί αντίπαλοι του αγώνα μες την οποία έπεσε μέσα ο ίδιος, ρίχνοντας μέσα και την ΕΟΚΑ, και τα θύματα των ανόητων πράξεων που προέκυψαν από αυτό. Όσο πιο συχνά έστελνε ένοπλους να "επιβάλουν" συνεργασία σε τυχόν απρόθυμα μέρη του πληθυσμού, τόσο πιο πολλούς εχθρούς δημιουργούσε ενάντια στην ΕΟΚΑ. Έτσι, με τα σαφέστατα γέλια ικανοποίησης της τότε σταλινικής ηγεσίας για το ότι η παγίδα λειτούργησε καλά, φτάσαμε στο σημείο αργότερα να αμφισβητείται η αξία και ορθότητα του Αγώνος, και σήμερα στο απίστευτο σημείο να υπάρχουν άνθρωποι που ξεδιάντροπα βρίζουν και χλευάζουν ανοικτά όλα όσα έχουν αξία και νόημα τα οποία ενσάρκωσε η ΕΟΚΑ σε μια αναλαμπή που ανέδειξε το μεγαλείο του λαού μας. Αυτοί είναι οι κύκλοι που συντηρούν την εκκρεμότητα για τον φόνο του Μιχάλη Πέτρου: τους συμφέρει το ψέμμα, πως τάχα "η ΕΟΚΑ σκότωσε τον Μιχάλη Πέτρου" ενώ ο φόνος ήταν σαφέστατα ΕΚΤΟΣ αποστολής και χωρίς διαταγές.

Η πολιτική ευθύνη που φέρει ο Γ. Γρίβας Διγενής για τον φόνο μπορεί να μετριάζεται από την απειρία του, αλλά δεν συγχωριέται. Συχνά το λέμε πως ο ηθικός αυτουργός είναι πιο ένοχος από τον φυσικό αυτουργό, αλλά εδώ... μπλέκονται τα πράγματα. Σίγουρα ο Διγενής ΔΕΝ είχε διατάξει τον φόνο αυτού του αθώου ανθρώπου. Άρα δεν είναι ηθικός αυτουργός. Αλλά με την ξεροκεφαλιά του έπεσε σε μια πολύ έντεχνα στημένη πολιτική παγίδα• έστειλε ένοπλους αντάρτες σε αρκετά περιστατικά όπου ΑΛΛΟΙ - άοπλα, ενεργά μέλη της εθνικόφρονος παράταξης και της Αριστεράς από κοινού - έπρεπε να είχαν διαχειριστεί τα περιστατικά, και άφησε ένα εικοσάχρονο διοικητή μιας μικρής μονάδος ενόπλων χωρίς καθοδήγηση ή εκπαίδευση για ορθή διαχείρηση και προπάντων για αποκλιμάκωση της κρίσης• χωρίς σαφείς διαταγές για το "τι θα γίνει αν δεν είναι εφικτό να συμπληρωθεί η αποστολή;" ή για το "ποιό είναι το όριο βίας και οι κανόνες εμπλοκής;" ή για το "σε ποιό σημείο πρέπει να αποχωρήσουμε από το συμβάν;" Όλα αυτά ήταν αδιευκρίνηστα και συνέβαλαν στο να γίνει ο φόνος.

Στα δικά μου μάτια, εκείνος που κατέχει την πολιτική γνώση και πείρα για τέτοια θέματα, φέρει και την πιο πολλή ευθύνη. Με άλλα λόγια, βρίσκω ότι αυτοί που κατείχαν την πολιτική γνώση και πείρα που έστησαν την πολιτική παγίδα (την τεχνητή δημιουργία τέτοιων συγκρουσιακών περιστατικών) είναι πολύ πιο ένοχοι  από τον Γρίβα - ο οποίος βέβαια δεν μπορεί να αθωωθεί, η πολιτική ηλιθιότητα δεν αποτελεί ελαφρυντικό.

Και για να επιστρέψουμε στο σχεδόν απηρχαιωμένο πλέον δίδαγμα "Cui Βono"... αν θέλουμε να δούμε ποιός φέρει την μεγαλύτερη ενοχή για το έγκλημα, ας δούμε ποιός οφελείται από αυτό. Καθώς και το ποιός διαχρονικά προσπαθεί να εκμαιεύσει πολιτικά οφέλη από αυτό το τραγικό συμβάν. Το "ποιός;" δεν θα απαντηθεί με το όνομα ενός συγκεκριμένου ατόμου, παρ' όλον που κάποια ονόματα είναι γνωστά: αφορά σκοτεινούς και σιχαμερούς κύκλους που επηρεάζουν την ιστορία του τόπου μας από τότε, καθώς και μικρόψυχους ακόλουθους των ως σήμερα.

Και πως βρέθηκα να ασχολούμαι με αυτό το θέμα;

Βρέθηκα εδώ πρώτα λόγω της μεγάλης εκτίμησης που αισθάνομαι για τον Πέτρο Πέτρου, γιό του Μιχάλη Πέτρου, η οποία εκτίμηση με έσπρωξε να ερευνήσω από μόνος μου το θέμα όσο πιο καλά μπορούσα. Δεύτερο, ο σεβασμός μου για την ΕΟΚΑ είναι μεγάλο κίνητρο για μένα ώστε να συμβάλω και εγώ όσο μπορώ στις οφειλόμενες πολιτικές και ιστορικές διευκρινήσεις και τοποθετήσεις. Τρίτο, παρ' όλο που αναγνωρίζω και τιμώ τον Γεώργιο Γρίβα Διγενή ως τον Αρχηγό της ΕΟΚΑ 55-59 και της ΕΟΚΑβ, στης οποίας τον αντιχουντικό κλάδο υπηρέτησα για ένα διάστημα ενώ ήμουν και ενεργό μέλος της Δημοκρατικής Αντιπολίτευσης και της Ενωτικής Παράταξης της εποχής, αναγνωρίζω πως η τιμή και υπόληψη αυτού του ανθρώπου ΔΕΝ θα διασωθεί ακέραια αν εμείς που τον τιμούμε δεν καταθέτουμε δημόσια και την κριτική μας αντίληψη για τα λάθη και τις ευθύνες του [3]. Είναι μερικά χρόνια τώρα που στριφογυρίζουν μέσα μου αυτές οι ανησυχίες• σήμερα ωρίμασε για μένα ο χρόνος να ειπωθούν δημόσια. 

Ο Διγενής είχε άξιους άνθρωπους δίπλα του που θα μπορούσαν να τον είχαν καθοδηγήσει ώστε να ελιχθεί ορθά - και αναίμακτα - ώστε να διαχειριστεί τις εντάσεις ανάμεσα στον λαό που προκαλούσαν κάποιοι με τις πολιτικές χειραγωγήσεις αθώων ανθρώπων που δεν μπορούσαν να αντιληφθούν τους μοχλούς και τις παρασκηνιακές τους κινήσεις. Αλλά ΔΕΝ άκουγε! Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, κατά τη διάρκεια της περιόδου 72-74 ήμουν μάρτυρας πολλών περιστατικών όπου απελπισμένοι συνεργάτες του Διγενή κτυπούσαν μεταφορικά τα κεφάλια τους στον τοίχο με απόγνωση για το ότι ο Γρίβας είχε ενώπιον του τις ορθές λύσεις για πολλά από τα προβλήματα του αγώνος και της επερχόμενης εμφύλιας σύγκρουσης, μα... δεν άκουε. Το πόσες φορές άκουσα τις φράσεις "είναι ξεροκέφαλος", "δεν ακούει", "άλλα λέμε, άλλα καταλάβει", "μαζί μιλούμε χώρκα καταλάβουμεν", "έσπασα", και "μα... πως θα διεξαχθεί αγώνας με έτσι νοοτροπίες;"... είναι απροσμέτρητο. Και όλα αυτά από τους πιο αφοσιωμένους του συνεργάτες. Κάποιοι μόλις είχαν έλθει από το κρυσφήγετο του, άλλοι τον είχαν δει εβδομάδες ή και μήνες πιο πριν. Η εικόνα ήταν παρόμοια.

Σέβομαι την μορφή του ως Αρχηγός του αγώνα, αλλά αναγνωρίζω πως έπρεπε να είχε εισακούσει τις συμβουλές των πολύ πιο γνωστικών για πολιτικά θέματα ανθρώπων μες την παράταξη. Αυτό ισχύει και για τις δύο περιόδους συγκρούσεων, και το 55-59, και το 72-74.

Άνθρωποι όπως τον Μιχάλη Πέτρου, που ήταν μέχρι και την τελευταία του ανάσα ενεργό μέρος του αγωνιζόμενου μας λαού, είναι πολύτιμοι. Και όταν χάνονται, μένει μια τρύπα μες το σώμα και την συλλογική ψυχή του λαού που δύσκολα μπορεί να κλείσει. Μόνο μια Συμφιλίωση βασισμένη στην παραδοχή ευθυνών από τις εκατέρωθεν ηγεσίες των παρατάξεων μπορεί να φέρει κάποια υπέρβαση - αλλά αυτό δεν μπορεί να πραγματωθεί ενόσω υπάρχουν κύκλοι και άνθρωποι που επενδύουν στο μίσος και την συντήρηση της διχόνοιας. Τώρα βέβαια οι ηγέτες της τότε εποχής έχουν όλοι παρέλθει• απομένει στους πολιτικούς των απογόνους να δείξουν υπευθυνότητα και πολιτική υπεροχή.

Πέτρος Ευδόκας, petros@cyprus-org.net

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Σημειώσεις

[1].
■ "ON THE CORRECT HANDLING OF CONTRADICTIONS AMONG THE PEOPLE"
https://www.marxists.org/reference/archive/mao/selected-works/volume-5/mswv5_58.htm

και:
■ ON CONTRADICTION
https://www.marxists.org/reference/archive/mao/selected-works/volume-1/mswv1_17.htm

[2].
Αυτό παραδέχεται και το "ΙΔΡΥΜΑ ΣΤΡΑΤΗΓΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΓΡΙΒΑ –  ΔΙΓΕΝΗ” όπου αναφέρει ότι διάφοροι άλλοι ίδρυσαν δικές τους οργανώσεις "Χ", αλλά με τις οποίες ο Γρίβας δεν είχε καμία σχέση. Αναφερόμενο στο λεκανοπέδιο Αττικής, το Ίδρυμα γράφει:
"...η Οργάνωση ουδέποτε διέθετε δυνάμεις εκτός λεκανοπεδίου"
https://digenisidrima.gr/%ce%b4%ce%b9%ce%b3%ce%b5%ce%bd%ce%ae%cf%82/%ce%bf-%ce%b4%ce%b9%ce%b3%ce%b5%ce%bd%ce%ae%cf%82-%ce%b7-%ce%b4%cf%81%ce%ac%cf%83%ce%b7-%cf%84%ce%b7%cf%82-%cf%87/

[3].
Για τις περιπέτειες μου με την ΕΟΚΑβ μπορείτε να δείτε περιληπτικά εδώ:
ORAL HISTORY ARCHIVE | Evdokas Petros / Ευδόκας Πέτρος
http://www.frederick.ac.cy/research/oralhistory/index.php?option=com_content&view=article&id=66:evdokas-petros-male-1958-new-yorkusa-cypriotamerican-greek-cypriot----1958----&catid=2:archive&Itemid=9

Επίσης, παρακαλώ ψάξετε για το μακροσκελές μου κείμενο με τίτλο:
■ "Κινήσεις μέσα στις σκιές: Πολυτεχνείο ~ Κύπρος ~ ΕΟΚΑβ
• Μυστικά που δεν επιβάλλεται πλέον να παν μαζί μου στον τάφο
•Το μετέωρο βήμα μες τα σκοτεινά και τη θολούρα"
...όπου παρατίθενται λεπτομέρειες που ουδέποτε δημοσιεύτηκαν πουθενά αλλού.

Μέρος της έμπνευσης για αυτό το κείμενο προέρχεται από την φλογερή και συγκλονιστική Joan Baez που σε πράξη αλληλεγγύης με τον ελληνικό λαό ενάντια στη δικτατορία της χούντας τραγούδησε το ποίημα με τίτλο "Ο Αντάρτης / The Partisan". Στην εκδοχή της η Τζόαν Μπαέζ τελειώνει τραγουδώντας ελληνικά:
■ "Άνεμοι, άνεμοι σφυρίζουν
στους τάφους άνεμοι σφυρίζουν
έρχεται η Λευτεριά,
και εμείς μαζί, απ' τα σκοτάδια"
Joan Baez - The Partisan (live in France, 1973)
https://www.youtube.com/watch?v=fe8C_LpI_zQ

Μουσικά, αυτή η εκδοχή είναι καλύτερη:
The Partisan
https://youtu.be/_KcKOeEwAaQ

Η μουσική είναι γραμμένη από την Anna Marly, οι πρωτότυποι στίχοι στα γαλλικά από τον Αριστερό αντιστασιακό ηγέτη του αντάρτικου Emmanuel d'Astier de la Vigerie, και η μεταγλώττιση στα αγγλικά από τον Hy Zaret.

Αλλά η εκδοχή που κυριολεκτικά σφάζει είναι αυτή που τραγουδά η Buffy Sainte Marie:
"Song of the French Partisan"
https://www.youtube.com/watch?v=ms2oSvejYMQ

Και ίσως η ολοφάνερα και απροκάλυπτα Κομμουνιστική εκδοχή της Επαναστατικής Νέας Αριστεράς να είναι ο καλύτερος επίλογος για αυτό το σημείωμα - εδώ τραγουδά η Esther Ofarim:
Partisan
https://www.youtube.com/watch?v=lL3kbyLfC1c

~~~~~~~~~~~~~~~~~~